Bezpłatna mammografia bez skierowania. Sprawdź, kto może z niej skorzystać

Jedna zmiana może być wyczuwalna pod palcami, inna pozostaje niewidoczna aż do badania obrazowego. W Olsztynie, podobnie jak w całym kraju, kobiety mogą korzystać z bezpłatnej mammografii w ramach programu profilaktycznego. Dotyczy to pań w wieku od 45 do 74 lat, które spełniają określone warunki. Ważne jest jednak także to, by nie czekać na badanie przesiewowe, jeśli wcześniej pojawią się niepokojące objawy.

• Wiek i geny zwiększają ryzyko, ale nie przesądzają o chorobie
• Samobadanie pomaga zauważyć różnicę, lecz nie zastępuje diagnostyki
• Bezpłatna mammografia nie wymaga skierowania
• USG piersi dobiera lekarz, a nie kalendarz
• Ruch i codzienne wybory mogą ograniczyć część ryzyka

Wiek i geny zwiększają ryzyko, ale nie przesądzają o chorobie

Ryzyko raka piersi rośnie wraz z wiekiem. Znaczenie może mieć również występowanie raka piersi lub raka jajnika u bliskich krewnych, zwłaszcza jeśli choroba pojawiła się u nich w młodym wieku. Lekarz może wtedy zalecić dokładniejszą ocenę rodzinnego obciążenia, a niekiedy także konsultację genetyczną.

Wśród pozostałych czynników wymienia się między innymi:

• dziedziczne warianty genów BRCA1 i BRCA2;
• niektóre zmiany wykryte wcześniej w piersiach;
• czynniki hormonalne i reprodukcyjne;
• nadwagę i otyłość, szczególnie po menopauzie;
• małą aktywność fizyczną;
• picie alkoholu i palenie tytoniu.

Obecność czynnika ryzyka nie oznacza, że choroba na pewno się rozwinie. Jego brak również nie daje pełnej ochrony. Dlatego warto znać wygląd własnych piersi i reagować na nowe zmiany, zamiast czekać na ból. Rak piersi może rozwijać się bez wyraźnych dolegliwości.

Niepokój powinny wzbudzić między innymi:

• nowy guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą;
• zmiana kształtu lub wielkości piersi;
• wgłębienie, zaczerwienienie, zmarszczenie albo zgrubienie skóry;
• wygląd skóry przypominający skórkę pomarańczy;
• wciągnięcie brodawki sutkowej lub inna nowa zmiana jej wyglądu;
• wydzielina z brodawki, zwłaszcza krwista;
• obrzęk lub utrzymujący się ból, szczególnie gdy towarzyszą mu inne objawy.

Nie każda taka zmiana oznacza nowotwór, ale każdą nową nieprawidłowość trzeba omówić z lekarzem. Nie warto samodzielnie oceniać, czy jest groźna, ani czekać, aż zniknie.

Samobadanie pomaga zauważyć różnicę, lecz nie zastępuje diagnostyki

Obserwacja piersi i badanie ich dotykiem ułatwiają poznanie własnego ciała. Jeśli kobieta miesiączkuje, najwygodniej wykonać samobadanie kilka dni po zakończeniu miesiączki, kiedy piersi zwykle są mniej wrażliwe. Po menopauzie można wybrać jeden stały dzień w miesiącu.

Samobadanie obejmuje kilka prostych etapów:

1. Przed lustrem obejrzyj piersi z opuszczonymi rękami, a potem z rękami uniesionymi nad głowę. Sprawdź kształt, wielkość, skórę i brodawki sutkowe.
2. Opuszkami trzech środkowych palców delikatnie uciskaj tkankę piersi, wykonując małe, okrężne ruchy. Zbadaj całą pierś, także okolice brodawki.
3. Sprawdź doły pachowe i zwróć uwagę na nowe zgrubienia.
4. Powtórz badanie w pozycji leżącej, ponieważ zmiana ułożenia ciała może ułatwić ocenę piersi.

Prawidłowy wynik samobadania nie wyklucza choroby. To sposób na szybsze zauważenie różnicy, a nie zamiennik mammografii, USG czy konsultacji lekarskiej.

Bezpłatna mammografia nie wymaga skierowania

Program profilaktyki raka piersi obejmuje kobiety w wieku 45–74 lat, ubezpieczone w Narodowym Funduszu Zdrowia i spełniające warunki udziału. Zasadniczo badanie przysługuje tym, które nie wykonywały mammografii w ramach programu w ciągu ostatnich 24 miesięcy. Przy sprawdzaniu uprawnień brany jest pod uwagę rok urodzenia.

W określonych sytuacjach kobiety po leczeniu raka piersi mogą korzystać z badań co 12 miesięcy. Dotyczy to między innymi pacjentek po upływie pięciu lat od leczenia chirurgicznego, jeśli nadal stosują uzupełniającą hormonoterapię, a także kobiet po zakończeniu leczenia i pięcioletniej obserwacji.

Do mammografii w ramach programu można przygotować się bez skierowania. Kobieta może:

• wybrać placówkę realizującą program;
• sprawdzić terminy i lokalizacje mammobusu;
• zapisać się przez centralną e-rejestrację w Internetowym Koncie Pacjenta lub aplikacji mojeIKP;
• skontaktować się bezpośrednio z placówką wykonującą badanie.

Szczegółowe zasady programu publikuje Ministerstwo Zdrowia. Warto sprawdzić uprawnienia przed rejestracją, ponieważ sam wiek nie zawsze wystarcza do udziału w badaniu przesiewowym.

Mammografia przesiewowa jest przeznaczona dla kobiet bez objawów wymagających pilnej diagnostyki. Jeśli pojawi się guzek, krwista wydzielina, wciągnięcie brodawki albo inna niepokojąca zmiana, nie należy czekać na termin badania profilaktycznego. Trzeba zgłosić się do lekarza niezależnie od wieku i daty poprzedniej mammografii.

USG piersi dobiera lekarz, a nie kalendarz

Mammografia wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie i może wykryć także zmiany niewyczuwalne podczas badania dotykiem. USG piersi działa z użyciem fal ultradźwiękowych. Pomaga ocenić budowę tkanek oraz charakter zmiany zauważonej podczas badania lekarskiego lub mammografii.

Lekarz może zalecić USG między innymi wtedy, gdy:

• wyczuwalny jest guzek lub pojawiła się inna niepokojąca zmiana;
• trzeba dokładniej ocenić nieprawidłowość zauważoną w innym badaniu;
• wiek, budowa piersi albo indywidualna sytuacja zdrowotna przemawiają za wyborem tej metody.

USG i mammografia mają różne zastosowania, dlatego nie są badaniami zamiennymi. Nie każda kobieta potrzebuje corocznego USG. O rodzaju i częstotliwości badań powinien zdecydować lekarz, uwzględniając objawy, wiek, budowę piersi oraz wywiad rodzinny.

Ruch i codzienne wybory mogą ograniczyć część ryzyka

Nie na wszystkie czynniki można wpłynąć, ale styl życia ma znaczenie. Regularny ruch powinien być dopasowany do możliwości – może to być spacer, jazda na rowerze albo pływanie. Warto także dbać o prawidłową masę ciała, szczególnie po menopauzie, ograniczać alkohol i nie palić tytoniu.

Znaczenie ma również różnorodne odżywianie, z warzywami, owocami i produktami pełnoziarnistymi. Kobiety rozważające hormonalną terapię menopauzalną powinny omówić z lekarzem zarówno możliwe korzyści, jak i ryzyko.

Karmienie piersią wiąże się z niższym ryzykiem raka piersi, ale nie chroni przed nim całkowicie. Najrozsądniejsze podejście łączy znajomość własnego ciała, konsultowanie nowych objawów i korzystanie z badań dopasowanych do wieku oraz stanu zdrowia. Warto też porozmawiać o tym z mamą, siostrą lub przyjaciółką – czasem jedna rozmowa wystarczy, by ktoś nie odkładał wizyty u lekarza.

na podstawie: Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna Olsztyn.