Czym jest sankcja kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego to rozwiązanie przewidziane w ustawie o kredycie konsumenckim, którego celem jest ochrona konsumentów przed skutkami naruszenia przepisów przez kredytodawców. Jeżeli bank lub inna instytucja finansowa nie dopełni obowiązków dotyczących treści umowy, lub przekazania wymaganych informacji, konsument może uzyskać prawo do spłaty wyłącznie otrzymanego kapitału. Oznacza to, że odsetki, prowizje, opłaty czy inne koszty kredytu mogą przestać być należne. To uprawnienie nie przysługuje jednak automatycznie. Wymaga spełnienia ustawowych warunków oraz właściwego działania ze strony kredytobiorcy.

Na czym polega sankcja kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego jest ustawową konsekwencją naruszenia przez kredytodawcę przepisów regulujących zawieranie umów kredytu konsumenckiego. Jej zastosowanie nie zależy od tego, czy bank działał umyślnie. Istotne jest samo stwierdzenie uchybienia przewidzianego w ustawie o kredycie konsumenckim. Można ją porównać do swoistej sankcji finansowej nakładanej na przedsiębiorcę za niewłaściwe wykonanie obowiązków informacyjnych lub nieprawidłowe sformułowanie umowy.

Najdalej idącym skutkiem skorzystania z tego rozwiązania jest pozbawienie kredytodawcy prawa do wynagrodzenia za udzielone finansowanie. Konsument pozostaje zobowiązany jedynie do zwrotu kwoty faktycznie otrzymanego kredytu lub pożyczki, natomiast odsetki, prowizje oraz pozostałe koszty kredytu należne kredytodawcy przestają być należne (w przypadku składek ubezpieczeniowych płaconych bezpośrednio ubezpieczycielowi zakres ich zwrotu bywa oceniany indywidualnie). Jeżeli część tych należności została już wcześniej zapłacona, możliwe jest dochodzenie ich zwrotu.

Z punktu widzenia kredytobiorcy sankcja kredytu darmowego stanowi więc skuteczny instrument ochrony prawnej. Nie oznacza ona unieważnienia umowy ani zwolnienia z obowiązku oddania pożyczonych środków. Jej celem jest przywrócenie równowagi pomiędzy stronami poprzez pozbawienie przedsiębiorcy korzyści finansowych wynikających z umowy zawartej z naruszeniem wymogów przewidzianych przez ustawodawcę.

Kto może skorzystać z sankcji kredytu darmowego?

Możliwość skorzystania z sankcji kredytu darmowego została ograniczona do umów objętych przepisami ustawy o kredycie konsumenckim. Z rozwiązania tego mogą korzystać osoby fizyczne zawierające umowę w celu niezwiązanym z działalnością gospodarczą lub zawodową. Wartość udzielonego kredytu nie może przekraczać 255 550 zł albo równowartości tej kwoty w walucie obcej, z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych dla niektórych umów zawartych przed zmianami przepisów.

Przepisy obejmują przede wszystkim umowy kredytu bankowego, pożyczki, kredytu odnawialnego oraz niektóre umowy przewidujące odroczenie płatności za wynagrodzeniem. Typowe kredyty hipoteczne (zabezpieczone hipoteką) są co do zasady wyłączone z sankcji – od 22 lipca 2017 r. podlegają ustawie o kredycie hipotecznym, która jej nie przewiduje. Dla umów hipotecznych zawartych w okresie od 18 grudnia 2011 r. do 21 lipca 2017 r. sankcja opierała się na uchylonym art. 46 ustawy o kredycie konsumenckim i była istotnie ograniczona – obejmowała zwolnienie z odsetek i kosztów jedynie za cztery lata poprzedzające złożenie oświadczenia, a nie za cały okres kredytowania. Dodatkowo konsument powinien pamiętać o terminie na złożenie oświadczenia. Zgodnie z ustawą oświadczenie nie może zostać złożone później niż rok od dnia wykonania umowy; w orzecznictwie przeważa stanowisko, że chodzi o moment całkowitej spłaty kredytu, choć kwestia ta pozostaje sporna.

Jakie błędy w umowie mogą prowadzić do zastosowania sankcji?

Podstawą zastosowania sankcji kredytu darmowego są naruszenia obowiązków wynikających z ustawy o kredycie konsumenckim. Najczęściej dotyczą one braków w treści umowy lub nieprawidłowego wykonania obowiązków informacyjnych wobec konsumenta. Przykładem może być niepodanie wszystkich wymaganych elementów umowy, błędne określenie zasad oprocentowania, pominięcie informacji o całkowitym koszcie kredytu albo niewskazanie praw przysługujących konsumentowi, takich jak możliwość odstąpienia od umowy czy wcześniejszej spłaty zobowiązania.

Znaczenie mają również sytuacje, w których informacje wprawdzie zostały przekazane, ale uczyniono to w sposób niezgodny z wymaganiami ustawy. Dotyczy to między innymi sytuacji, w których informacje przekazane konsumentowi są:

• niepełne i nie zawierają wszystkich elementów wymaganych przez ustawę,
• nieczytelne lub przedstawione w sposób utrudniający ich odbiór,
• sformułowane w sposób, który utrudnia przeciętnemu konsumentowi ocenę rzeczywistych warunków finansowania.

Przepisy nakładają na kredytodawcę obowiązek przedstawienia wszystkich istotnych danych w sposób jasny i jednoznaczny. Każda umowa wymaga indywidualnej analizy. Wystąpienie nawet jednego uchybienia wskazanego w ustawie może otworzyć drogę do skorzystania z sankcji kredytu darmowego. Z tego powodu ocena dokumentacji przez prawnika pozwala ustalić, czy istnieją podstawy do wystąpienia z odpowiednim oświadczeniem i dochodzenia swoich praw wobec kredytodawcy.

Jak skorzystać z sankcji kredytu darmowego?

Skorzystanie z sankcji kredytu darmowego wymaga złożenia kredytodawcy pisemnego oświadczenia. Samo stwierdzenie nieprawidłowości w umowie nie wywołuje jeszcze skutków prawnych, dlatego pierwszym krokiem powinno być przeprowadzenie analizy dokumentacji i ustalenie, czy rzeczywiście doszło do naruszenia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Dopiero po potwierdzeniu istnienia podstaw do zastosowania sankcji warto skierować do banku lub innego kredytodawcy odpowiednie oświadczenie.

Po jego złożeniu możliwe są różne scenariusze dalszego postępowania. Część kredytobiorców decyduje się na zaprzestanie regulowania kosztów innych niż kapitał i dochodzenie zwrotu wcześniej zapłaconych należności. Takie rozwiązanie wiąże się jednak z ryzykiem, ponieważ kredytodawca może uznać, że umowa nie jest wykonywana zgodnie z jej postanowieniami. Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest oczekiwanie na stanowisko banku, a w razie odmowy wystąpienie do sądu z żądaniem ustalenia zakresu zobowiązania lub zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W toku postępowania sądowego możliwe jest również złożenie wniosku o zabezpieczenie, które w określonych przypadkach może ograniczyć obowiązek spłaty wyłącznie do kapitału do czasu zakończenia sprawy.

Sankcja kredytu darmowego jest jednym z najdalej idących środków ochrony przewidzianych dla konsumentów korzystających z kredytów objętych ustawą o kredycie konsumenckim. Jeżeli umowa zawiera uchybienia określone w przepisach, kredytobiorca może uzyskać prawo do spłaty wyłącznie otrzymanego kapitału, bez odsetek i pozostałych kosztów. Ponieważ każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, przed podjęciem decyzji o skorzystaniu z tego uprawnienia warto przeanalizować treść umowy oraz okoliczności jej zawarcia. Pozwala to ocenić, czy istnieją podstawy do skutecznego dochodzenia praw wobec kredytodawcy.

Adwokaci Olga i Adam Car tworzą w Sopocie Kancelarie Adwokackie Car. Sprawy przeciwko bankom i instytucjom finansowym prowadzi adw. Adam Car, na terenie całej Polski: kredyty walutowe (CHF, EUR i inne, także spłacone), sankcja kredytu darmowego oraz spory z funduszami inwestycyjnymi. Zawód wykonuje od 2007 roku, a kancelaria ma za sobą ponad 100 spraw kredytowych. W jednym z jej postępowań sąd skierował pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości UE (C-63/25). Wstępna analiza umowy jest bezpłatna. Kontakt: [email protected], +48 604 656 624, adwokatcar.pl