HIV nadal wymaga czujności. Testy są dziś dostępne bez skierowania

W trzecią niedzielę maja uwaga wraca do choroby, która przez długi czas może nie dawać wyraźnych sygnałów. Właśnie ta cisza sprawia, że HIV wciąż pozostaje groźny, mimo postępu medycyny i lepszego dostępu do leczenia. Główny Inspektorat Sanitarny przypomina przy tej okazji nie tylko o pamięci o osobach zmarłych na AIDS, ale też o testowaniu, profilaktyce i zwykłej, codziennej ostrożności.

• Pamięć o zmarłych i twarde fakty o HIV
• Test bez skierowania jest dziś bliżej niż jeszcze niedawno
• MłodziŚwiadomi mają przeciąć falę mitów i półprawd

Pamięć o zmarłych i twarde fakty o HIV

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS ma wymiar symboliczny, ale nie jest wyłącznie datą z kalendarza. To moment, w którym wspomnienie o osobach zmarłych łączy się z rozmową o tych, którzy żyją z HIV i potrzebują nie stygmatyzacji, lecz rzetelnej informacji oraz dostępu do leczenia.

Z komunikatu Głównego Inspektoratu Sanitarnego wynika jasno, że wirus nadal stanowi wyzwanie zdrowia publicznego, bo zbyt wielu zakażeń nie wykrywa się wcześnie. Przez długi czas człowiek może nie wiedzieć, że jest zakażony, a to oznacza ryzyko dla niego samego i dla partnerów. Dlatego obok pamięci tak mocno wybrzmiewa dziś profilaktyka.

W przekazie sanepidu ważne miejsce zajmuje też fakt, że współczesne leczenie zmieniło sytuację osób żyjących z HIV. Przy odpowiedniej terapii mogą one prowadzić długie i aktywne życie. Gdy wiremia staje się niewykrywalna, ryzyko transmisji HIV drogą kontaktów seksualnych znika – to zasada N=N, czyli niewykrywalny równa się niezakażający.

Test bez skierowania jest dziś bliżej niż jeszcze niedawno

Najbardziej praktyczny wniosek z tegorocznego przypomnienia jest prosty: test nie powinien czekać na objawy. Dla wielu osób to właśnie diagnostyka staje się momentem zwrotnym, bo pozwala rozpocząć leczenie wcześniej i ograniczyć dalsze zakażenia.

Państwowa Inspekcja Sanitarna wskazuje kilka podstawowych sposobów ochrony przed HIV:

• używanie prezerwatyw,
• regularne testowanie,
• profilaktykę przedekspozycyjną, czyli PrEP, stosowaną u osób niezakażonych, ale bardziej narażonych na kontakt z wirusem,
• profilaktykę poekspozycyjną, czyli PEP, uruchamianą po możliwym narażeniu.

Dostęp do diagnostyki jest dziś szerszy niż kiedyś. Test w kierunku HIV można wykonać anonimowo, bezpłatnie i bez skierowania w Punktach Konsultacyjno-Diagnostycznych w całym kraju. Od 5 maja 2025 roku badanie można zrobić także w poradniach podstawowej opieki zdrowotnej, co dla wielu osób obniża próg wejścia do diagnostyki i skraca drogę do odpowiedzi.

Do tego dochodzi jeszcze kanał organizacji pozarządowych. Jednym z przykładów jest Fundacja Edukacji Społecznej, która umożliwia zamówienie bezpłatnego testu przez internet w ramach dostępnego dofinansowania. Dla części osób to właśnie ta forma bywa najłatwiejsza, bo łączy dyskrecję z szybkim dostępem do badania.

MłodziŚwiadomi mają przeciąć falę mitów i półprawd

Inspekcja sanitarna zwraca też uwagę na młodych ludzi, którzy nadal zbyt często wiedzą o HIV i innych STI mniej, niż sugerowałoby tempo obiegu informacji. Niepokój budzi nie tylko sama luka wiedzy, ale też łatwość, z jaką fałszywe treści potrafią zastąpić rzetelną edukację.

Właśnie temu ma służyć ogólnopolski program edukacyjny #MłodziŚwiadomi. Jest skierowany do uczniów szkół ponadpodstawowych, młodych dorosłych, a także osób zainteresowanych poszerzeniem wiedzy o HIV i zakażeniach przenoszonych drogą płciową. Program opiera się na trzech filarach: rzetelnej wiedzy, obalaniu mitów i promowaniu odpowiedzialnych postaw zdrowotnych.

Pierwsze ogólnopolskie wyniki programu mają zostać opublikowane pod koniec wakacji 2026 roku. Państwowa Inspekcja Sanitarna włącza się też w kampanie edukacyjne i inicjatywy organizowane wspólnie z partnerami instytucjonalnymi oraz organizacjami pozarządowymi, bo sama obecność tematu w przestrzeni publicznej nie wystarcza, jeśli nie idzie za nią prosty i zrozumiały przekaz.

To wszystko wpisuje się również w globalną strategię walki z AIDS na lata 2021–2026 pod hasłem „End Inequalities. End AIDS”. Jej sens sprowadza się do jednego: zmniejszyć nierówności w dostępie do profilaktyki, diagnostyki i leczenia, zanim wirus znów zyska przewagę nad ludzką obojętnością.

na podstawie: Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Olsztynie.